Ceuta i Melilla to dwa hiszpańskie miasta autonomiczne, które leżą na afrykańskim kontynencie, granicząc bezpośrednio z Marokiem. Te niewielkie, ale niezwykle ważne geograficznie i politycznie enklawy Hiszpanii, mają bogatą i skomplikowaną historię, a ich obecność w Afryce nieustannie budzi kontrowersje. Od dawna stanowią punkt zapalny w relacjach między Hiszpanią a Marokiem, które roszczą sobie prawo do tych terytoriów, widząc w nich część swojej narodowej tożsamości.
Historia Ceuty i Melilli
Historia tych dwóch miast jest ściśle związana z początkiem podboju terytoriów afrykańskich przez Hiszpanię. Ceuta jako pierwsza została przejęta przez Hiszpanów w 1415 roku, kiedy to Portugalczycy, a później Hiszpanie, podbili ją w trakcie ekspansji na północny zachód Afryki. Melilla z kolei trafiła w ręce Hiszpanów dopiero w 1497 roku, kiedy to po wieloletnich walkach z dynastią marokańską, Hiszpania ustanowiła tam swoją obecność. Oba te miasta miały kluczowe znaczenie w czasie kolonializmu, a ich strategiczne położenie na wybrzeżu Morza Śródziemnego sprawiało, że stały się ważnymi punktami handlowymi, wojskowymi i administracyjnymi. Mimo że Hiszpania utrzymywała kontrolę nad tymi enklawami, na przestrzeni lat ich status był przedmiotem nieustannych sporów, zwłaszcza ze strony Maroka, które uważa te terytoria za część swojego naturalnego dziedzictwa.
Fot. HombreDHojalata, CC BY-SA 4.0 [na:] Wikimedia Commons.
Ceuta i Melilla w XXI wieku
Dziś Ceuta i Melilla są ważnymi ośrodkami administracyjnymi i gospodarczymi Hiszpanii, a ich położenie sprawia, że pełnią również funkcję bramy wjazdowej do Europy. Ceuta leży tuż przy Cieśninie Gibraltarskiej, oddzielającej kontynent europejski od afrykańskiego, podczas gdy Melilla jest usytuowana na wschodnim wybrzeżu Maroka, w pobliżu regionu Rif. Chociaż oba miasta są częścią Unii Europejskiej, ich mieszkańcy borykają się z wieloma problemami społecznymi, które wpływają na ich codzienne życie.
Problemy społeczne i ekonomiczne
Ceuta i Melilla to obszary o jednym z najwyższych w Hiszpanii wskaźników bezrobocia, szczególnie wśród młodzieży, gdzie osiąga ono dramatyczne wartości, sięgające ponad 60%. To skutkuje ogromnym rozwarstwieniem społecznym i majątkowym. Z jednej strony mamy dobrze opłacanych urzędników państwowych, żołnierzy oraz osoby zatrudnione w administracji, z drugiej zaś – lokalną ludność, głównie Hispanoberberów, którzy żyją w bardzo trudnych warunkach. W Ceucie i Melilli powszechne są zjawiska analfabetyzmu (zwłaszcza wśród społeczności berberyjskiej), a problemy takie jak brak dostępu do edukacji czy niskiej jakości opieka zdrowotna pogłębiają kryzys społeczny. Pomimo tego, że oba miasta cieszą się wysoką jakością życia w porównaniu z innymi regionami Afryki, kontrast między bogatszą, hiszpańską częścią społeczeństwa a ubogimi imigrantami z Maroka oraz ludnością lokalną, jest wyraźnie widoczny. W Ceucie i Melilli żyje także duża liczba dzieci, które przybyły z Maroka, starając się dotrzeć do Europy.
Granica z Marokiem
Granice Ceuty i Melilli są wciąż jednym z głównych punktów napięć między Hiszpanią a Marokiem. Granice te są intensywnie strzeżone, a mieszkańcy często są świadkami brutalnych prób przekroczenia murów granicznych. Często widuje się kobiety, zwane „tragarkami”, które na własnych plecach niosą towary, aby ominąć wysokie opłaty celne. Nierzadko setki osób z Maroka próbują nielegalnie przedostać się przez granicę, co prowadzi do licznych zamachów, starć i aktów przemocy. Granica zabezpieczona wysokimi ogrodzeniami z drutami kolczastymi stała się symbolem zamkniętego dostępu do Europy dla migrantów. Codziennie, mimo przeszkód, setki ludzi usiłują przekroczyć granicę, co prowadzi do licznych tragedii, a także zwiększa napięcia wewnętrzne w obu miastach.
Wyzwania związane z ekstremizmem
Ceuta i Melilla borykają się także z rosnącym zagrożeniem religijnym ekstremizmem. Miasta te stały się jednym z głównych punktów, z których młodzi ludzie, szczególnie ci z mniej uprzywilejowanych warstw społecznych, są rekrutowani przez radykalne grupy terrorystyczne. Ceuta i Melilla od lat borykają się z problemem dżihadyzmu. Prawie 20% dochodzeń w sprawach terroryzmu prowadzonych w Hiszpanii między 1995 a 2015 rokiem dotyczyło właśnie tych dwóch enklaw. Wiele osób rekrutowanych do Państwa Islamskiego pochodziło z ceuckich i melilskich dzielnic, które zmagają się z dużym ubóstwem, marginalizacją i brakiem perspektyw na lepszą przyszłość. W Melilli i Ceucie młodzież często nie znajduje alternatywy dla ekstremizmu i przestępczości, a w połączeniu z wysokim bezrobociem i powszechnym brakiem edukacji, radykalizm staje się dla wielu jedyną dostępną drogą. Dzielnice takie jak El Príncipe w Ceucie i Cańada de Hidum w Melilli, znane są z wysokiego poziomu marginalizacji i ubóstwa, co stwarza podatny grunt dla działań terrorystycznych.
Wielokulturowość
Jednym z najbardziej fascynujących aspektów Ceuty i Melilli jest ich wielokulturowość. Oba miasta, mimo wielu napięć i problemów społecznych, stanowią doskonały przykład współistnienia różnych grup etnicznych i religijnych. W Ceucie i Melilli żyją zarówno chrześcijanie, jak i muzułmanie, a także Żydzi, Hindusi i liczne mniejszości etniczne, takie jak Berberowie. Tego typu mieszanka kultur, religii i języków sprawia, że oba miasta mają niepowtarzalny charakter, a ich życie codzienne jest pełne różnorodnych tradycji i zwyczajów. W Melilli, na przykład, obchodzone są zarówno hiszpańskie, jak i muzułmańskie święta. Miasto to jest jednym z nielicznych, w którym muzułmanie pełnią wysokie stanowiska, w tym urząd prezydenta. W Ceucie cukiernie oferują słodycze koszerne, a hinduscy sprzedawcy prowadzą sklepy z elektroniką, przypominając o brytyjskim dziedzictwie z czasów, gdy Gibraltar stanowił centrum handlowe regionu. Z kolei w Melilli znajduje się kilka meczetów, a także modernistyczne kamienice, zaprojektowane przez ucznia Gaudiego, Enrique Nieto.
Dwa światy
Ceuta i Melilla to miasta, które stoją na granicy między dwoma światami: afrykańskim i europejskim. Ich historia, położenie i złożona sytuacja społeczna oraz polityczna sprawiają, że stanowią one jedne z najbardziej interesujących i trudnych miejsc w Europie. Choć obie enklawy oferują niepowtarzalną mieszankę kultur, bogactwo tradycji i historycznego dziedzictwa, to również borykają się z wieloma wyzwaniami, które stawiają je w centrum międzynarodowej uwagi. Z jednej strony, wielokulturowość tych miejsc jest źródłem ich unikalnego charakteru, z drugiej – wciąż pozostają one miejscem napięć, problemów społecznych i politycznych, które wciąż pozostają nierozwiązane.
Autorka artykułu: Paulina Eryka Masa
Źródła:
1. Fotografia ilustrująca artykuł: widok na Ceutę z punktu widokowego Izabeli II, fot. Mario Sánchez Bueno, CC BY-SA 2.0 [na:] Wikimedia Commons.
2. Lipczak, A., 2017, Ceuta i Melilla: enklawy radykalizmu [na:] polityka.pl (dostęp: 17.03.2025).
3. Melilla i Ceuta – hiszpańskie enklawy w Afryce, które zalewa fala nielegalnych imigrantów [na:] podroze.onet.pl (dostęp: 17.03.2025).
4. Cueto, J.C., 2022, Por qué Ceuta y Melilla pertenecen a España si están en África [na:] bbc.com (dostęp: 17.03.2025).
.jpg){kind=link}