Jeśli kiedykolwiek byliście w madryckim Museo del Prado, na pewno zwróciliście uwagę na dwa słynne obrazy Francisco Goi – „Maja naga” (hiszp. La maja desnuda) i „Maja ubrana” (hiszp. La maja vestida) . A jeśli jeszcze tam nie byliście, to może właśnie teraz jest najlepszy moment, by dowiedzieć się o nich czegoś więcej. Tajemnicze, intrygujące, a jednocześnie kontrowersyjne – te dwa dzieła sztuki od ponad dwóch stuleci rozbudzają wyobraźnię i budzą wiele pytań nie tylko wśród historyków sztuki. Co takiego sprawia, że te dwie Maje przyciągają wzrok i fascynują widzów? Nie jest to tylko ich techniczna doskonałość, subtelne użycie światła i cienia czy umiejętność Goi do uchwycenia cielesności modelki. Te obrazy były swego czasu źródłem prawdziwego skandalu!
Powstanie dzieła i jego znaczenie
„Maja naga” powstała w latach 1797–1800, a „Maja ubrana” została namalowana między 1800 a 1805 rokiem. Obydwa obrazy są wykonane techniką oleju na płótnie i mają identyczne wymiary (95 × 190 cm). Styl Goi w tych dziełach jest wyrazisty, z wyraźnym podkreśleniem miękkości ciała modelki oraz subtelnej gry światłocienia, co nadaje postaci trójwymiarowość i niemal realistycznego wyglądu. Szczególnie interesujące jest przedstawienie włosów łonowych modelki, co było ewenementem w malarstwie europejskim tamtych czasów. W większości wcześniejszych aktów nagość była przedstawiana w sposób idealizowany, a kobiece ciała pozbawione naturalnych detali. Goya, przełamując ten kanon, zbliżył się do realizmu, co dodatkowo wpłynęło na kontrowersyjny odbiór dzieła.
.jpg){kind=link}
Kim jest tajemnicza modelka?
Na obu obrazach widzimy tę samą młodą kobietę leżącą na zielonym szezlongu, otuloną białym muślinowym prześcieradłem. Ma ciemne włosy, prowokujące spojrzenie i lekki uśmiech na ustach. Różni je jeden zasadniczy szczegół – na jednym płótnie kobieta jest naga, na drugim ubrana w elegancki strój w stylu majas, ludowych hiszpańskich dziewcząt. Choć pierwszym skojarzeniem jest to, że Goya uwiecznił dziewczynę o imieniu Maja, prawda jest bardziej skomplikowana. Istnieją hipotezy, że modelką była María del Pilar Teresa Cayetana de Silva, XIII księżna Alba, kobieta pełna temperamentu, prywatnie związana z hiszpańskim malarzem. Wspierała artystów i znana była ze swojego niekonwencjonalnego stylu życia. Plotki o romansie Goi i księżnej pojawiły się niemal natychmiast po ujawnieniu obrazów. Niektórzy twierdzą jednak, że prawdziwą modelką była Pepita Tudó – wieloletnia kochanka Manuela de Godoya, ówczesnego premiera Hiszpanii. To on miał zamówić oba dzieła i umieścić je w swojej prywatnej kolekcji.
Skandal, inkwizycja i tajemnica
„Maja naga” to wyjątkowy obraz w malarstwie hiszpańskim – to pierwszy akt, który nie przedstawia bogini ani postaci mitologicznej, lecz prawdziwą kobietę. I właśnie to wystarczyło, by dzieło wzbudziło kontrowersje. W 1814 roku, po powrocie na tron Ferdynanda VII i przywróceniu inkwizycji, obrazy odkryto w kolekcji wspomnianego wyżej premiera Godoya. Były one ukryte w tajemnym gabinecie hiszpańskiego polityka, pełnym erotycznych dzieł sztuki. Dla konserwatywnych duchownych było to wystarczającym powodem, by wszcząć śledztwo przeciwko Goi. Niedługo potem artysta został wezwany przed Święte Oficjum, instytucję powołaną w 1478 roku przez katolickich monarchów, Ferdynanda II Aragońskiego i Izabelę I Kastylijską, której celem była obrona wiary katolickiej i zwalczanie herezji. Niestety nie zachowały się żadne dokumenty z przesłuchania. Nie wiadomo, czy rzeczywiście został on przesłuchany, ale jedno jest pewne – nie trafił do więzienia. Być może jego reputacja i protekcja wpływowych osób pozwoliły mu uniknąć represji. Faktem pozostaje, że samo istnienie tego obrazu w katolickiej Hiszpanii było wyzwaniem rzuconym ówczesnym normom epoki.
Symbol wolności i odwagi
Chociaż obrazy początkowo przeznaczone były dla wąskiego grona odbiorców, dziś są jednymi z najważniejszych dzieł sztuki w Hiszpanii. „Maja naga” i „Maja ubrana” to nie tylko symbole kobiecego piękna, ale także wolności artystycznej i odwagi Goi w czasach, gdy temat cielesności budził niemałe kontrowersje. Nie wiemy, czy na płótnach widnieje księżna Alba, Pepita Tudó, czy może zupełnie inna kobieta, ale jedno jest pewne – Goya stworzył obrazy, które do dziś intrygują i fascynują. Maja pozostaje symbolem tajemnicy, a jej enigmatyczne spojrzenie rzucane w największym hiszpańskim muzeum przyciąga spojrzenie tysięcy zwiedzających.
Źródła:
1. Obraz ilustrujący artykuł: Maja ubrana, Francisco Goya, domena publiczna [na:] Wikimedia Commons.
2. Cirocka, A., 2017, „Maja naga’’ czy „Maja ubrana’’? Kim była tajemnicza „Maja’’ z płócien Goi? [na:] niezlasztuka.net (dostęp: 13.03.2025).
3. Jaworski, J., 2025, Maja naga i ubrana, ale czy na pewno Maja? Tajemnice dwóch arcydzieł Francisco Goi [na:] trojka.polskieradio.pl (dostęp: 13.03.2025).
4. Maja naga i maja ubrana [na:] wikipedia.pl (dostęp: 13.03.2025).
.jpg){kind=link}
Autorka artykułu: Paulina Eryka Masa