Gibraltar to niewielki, liczący zaledwie 6 km² półwysep, który od ponad trzech wieków stanowi kość niezgody między Hiszpanią a Wielką Brytanią. Choć powierzchniowo wydaje się on niepozorny, ma ogromne znaczenie strategiczne i symboliczne dla obu krajów. Spór o jego przynależność terytorialną trwa nieprzerwanie od XVIII wieku, a Brexit dodatkowo zaostrzył te napięcia. Ale czy wiecie o co naprawdę w tym całym sporze chodzi?
Historia konfliktu
Spór o Gibraltar sięga 1704 roku, kiedy to w czasie wojny o sukcesję hiszpańską Brytyjczycy przejęli kontrolę nad półwyspem. Pokój w Utrechcie z 1713 roku formalnie przekazał Gibraltar Wielkiej Brytanii, jednak Hiszpania nigdy nie porzuciła roszczeń do tego terytorium. Od tamtej pory Gibraltar pozostaje brytyjską kolonią, mimo wielokrotnych prób odzyskania go przez Madryt.
W XIX i XX wieku półwysep stał się kluczowym punktem strategicznym, szczególnie w czasie II wojny światowej, kiedy stanowił bazę dla brytyjskiej marynarki. Hiszpania, rządzona wówczas przez generała Franco, w latach 60. XX wieku zamknęła granicę z Gibraltarem, próbując w ten sposób wywrzeć nacisk na Wielką Brytanię. Granicę otwarto ponownie dopiero w 1985 roku, tuż przed przystąpieniem Hiszpanii do Unii Europejskiej.
Gibraltar dziś – napięcia po Brexicie
Choć Gibraltar formalnie pozostaje brytyjskim terytorium zamorskim, jego mieszkańcy mają silne związki z Hiszpanią. Półwysep jest domem dla około 30 000 osób, z których wielu codziennie przekracza granicę w celach zawodowych. W 2016 roku, podczas referendum w sprawie Brexitu, aż 96% mieszkańców Gibraltaru opowiedziało się za pozostaniem w Unii Europejskiej. Decyzja Wielkiej Brytanii o opuszczeniu UE wywołała niepewność co do przyszłości Gibraltaru, zwłaszcza w kontekście swobody przemieszczania się między Hiszpanią a tym terytorium. Po Brexicie pojawiły się liczne obawy o przyszłość granicy gibraltarskiej. Hiszpania zaczęła domagać się współzarządzania półwyspem, co spotkało się z ostrą reakcją Londynu. W 2023 roku doszło nawet do demonstracji siły – zarówno brytyjska, jak i hiszpańska marynarka wojenna wysłały swoje okręty w okolice spornego terytorium, co dodatkowo podgrzało atmosferę.
Dlaczego Gibraltar jest tak ważny?
Gibraltar ma znaczenie nie tylko polityczne, ale i strategiczne. Położony przy wejściu do Morza Śródziemnego, kontroluje jeden z najważniejszych szlaków żeglugowych na świecie. Jego status jako brytyjskiego terytorium daje Londynowi kontrolę nad tym kluczowym punktem, co budzi niechęć Hiszpanii. Ponadto, Gibraltar jest atrakcyjny gospodarczo – to jedno z centrów finansowych o niskich podatkach, co sprawia, że przyciąga wielu inwestorów i liczne, międzynarodowe firmy.
Co dalej?
Pomimo wieloletnich napięć, mieszkańcy Gibraltaru opowiadają się za zachowaniem status quo. W przeprowadzonych referendach – zarówno w 1967, jak i w 2002 roku – zdecydowana większość głosujących sprzeciwiła się jakiejkolwiek zmianie statusu półwyspu. Jednak napięcia między Hiszpanią a Wielką Brytanią nie słabną, zwłaszcza w obliczu nowych wyzwań. Czy w przyszłości możliwe jest porozumienie między Madrytem a Londynem? Czy Gibraltar stanie się wspólnym terytorium, czy pozostanie w pełni brytyjski? Na te pytania trudno znaleźć jednoznaczną odpowiedź, ale jedno jest pewne – spór o Gibraltar jeszcze długo będzie rozgrzewał emocje po obu stronach granicy.
Co warto zobaczyć na Gibraltarze?
Choć Gibraltar jest niewielki, a atmosfera jaka w nim panuje jest napięta, to warto wspomnieć o tym, że kryje on w sobie wiele atrakcji, które przyciągają turystów z całego świata. Najbardziej znanym punktem jest Skała Gibraltarska (Rock of Gibraltar), z której roztacza się spektakularny widok na Morze Śródziemne i Afrykę. Na jej szczycie można spotkać słynne makaki berberyjskie – jedyne dziko żyjące małpy w Europie.
Warto również odwiedzić Jaskinię św. Michała, zachwycającą formacjami skalnymi i podziemnym jeziorem. Miłośnicy historii powinni zobaczyć tunele z czasów II wojny światowej oraz twierdzę Maura, świadectwo arabskiej przeszłości regionu. Spacerując po Main Street, można poczuć unikalną atmosferę miasta, gdzie brytyjskie puby sąsiadują z hiszpańskimi kawiarenkami. Gibraltar to bez wątpienia miejsce, gdzie mieszają się kultury i tradycje, co czyni go niezwykle fascynującym punktem na mapie Europy.
Autorka artykułu: Paulina Eryka Masa
Źródła:
1. Fotografia ilustrująca artykuł: EyeEm [na:] freepik.com.
2. Gibraltar [na:] wikipedia.pl (dostęp: 22.02.2025).
3. Historia Gibraltaru [na:] wikipedia.pl (dostęp: 22.02.2025).
4. Mikulska, A., 2019, Brexit w cieniu Skały. Co z granicą brytyjsko-hiszpańską? [na:] magazynkontakt.pl (dostęp: 22.02.2025).