Są na świecie architekci, którzy po prostu projektują budynki. Są też tacy, którzy tworzą prawdziwe dzieła sztuki. Santiago Calatrava należy do tej drugiej grupy. Jego konstrukcje zdają się balansować na granicy architektury, rzeźby i inżynierii, jednocześnie zachwycając lekkością i organicznymi kształtami. Inspiracje czerpie z anatomii zwierząt i ludzi, ze świata przyrody, a jego budynki zdają się drgać napięciem, jakby za chwilę miały się poruszyć, a nawet runąć. Kim jest ten niezwykły twórca i jak wyglądała jego droga do światowej sławy? Poznajcie hiszpańskiego Le Corbusiera!
Od rzeźbiarza do światowej gwiazdy architektury
Santiago Calatrava urodził się 28 lipca 1951 roku w Benimàmet, niegdyś osobnej miejscowości, dziś będącej częścią Walencji. Jako dziecko pasjonował się rzeźbą i rysunkiem, a jednocześnie fascynowały go konstrukcje i mechanika. Gdy przyszło do wyboru studiów, nie miał wątpliwości – architektura wydawała się naturalnym połączeniem jego zainteresowań. Rozpoczął naukę na Politechnice w Walencji, gdzie ukończył pięcioletnie studia architektoniczne. Po uzyskaniu dyplomu wyruszył do Zurychu, gdzie na prestiżowej ETH Zurich zdobył doktorat z inżynierii budowlanej. To właśnie w Szwajcarii zetknął się z książką Le Corbusiera, która zainspirowała go do traktowania architektury nie tylko jako rzemiosła, ale przede wszystkim jako sztuki. Już wtedy wiadomo było, że jego kariera nie będzie przeciętna. Szybko zaczął projektować własne budynki, a jego niepowtarzalny styl przyciągał uwagę największych inwestorów. Jego pierwsze realizacje czyli stacja Stadelhofen w Zurychu czy most Bac de Roda w Barcelonie pokazały, że w świecie architektury pojawił się ktoś naprawdę wyjątkowy.
Styl Calatravy
Jego projekty trudno pomylić z jakimikolwiek innymi. Są pełne smukłych linii, dynamicznych łuków i niezwykłej harmonii. Beton – materiał kojarzony z masywnymi, ciężkimi bryłami – w rękach Calatravy staje się lekką, niemal organiczną substancją. Twórca sam podkreśla, że traktuje go jak skałę, którą można formować według własnych wizji. Jego budynki wyglądają, jakby miały za chwilę poruszyć się, rozwinąć skrzydła lub unieść się w powietrze. Inspiracje czerpie z natury – sylwetki ptaków, muszli, skręconych pni drzew, ludzkich kości i mięśni. Wiele jego konstrukcji przypomina układ szkieletowy, co widać chociażby w World Trade Center Transportation Hub w Nowym Jorku, który wygląda jak olbrzymia, biała gołębica szykująca się wprost do lotu. Calatrava jednak skupia się nie tylko na formie, ale i na funkcjonalności. Jego mosty, dworce i budynki użyteczności publicznej, mimo swojego awangardowego wyglądu, zawsze doskonale spełniają swoje zadania.
Ciudad de las Artes y las Ciencias
Najbardziej rozpoznawalne dzieło Calatravy to Miasteczko Sztuki i Nauki czyli Ciudad de las Artes y las Ciencias w jego rodzinnym mieście, Walencji. To kompleks budynków, który wygląda jak wyjęty z filmów science-fiction. W jego skład wchodzą m.in.: L’Hemisfèric (budynek przypominający gigantyczne oko, w którym mieści się planetarium i kino IMAX), Palau de les Arts Reina Sofia (futurystyczna opera, której sylwetka nawiązuje do statku kosmicznego), L’Oceanogràfic (jedno z największych oceanariów w Europie), L’Umbracle (zielony ogród ukryty pod lekką, białą konstrukcją). Wszystkie budynki otoczone są wodą, co potęguje efekt lekkości i sprawia, że wyglądają niczym dryfujące po morzu obiekty.
Puente del Alamillo w Sewilli
Most w Sewilli, który powstał na potrzeby Wystawy Expo 1992, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Calatravy. Jego asymetryczna konstrukcja przypomina gigantyczną harfę lub napięty łuk. To jeden z najśmielszych mostów świata – wygląda, jakby balansował na granicy fizycznych możliwości.
Turning Torso w Malmo
Choć Calatrava nie jest znany z projektowania wieżowców, Turning Torso w szwedzkim Malmö jest jednym z jego najbardziej spektakularnych dzieł. 190-metrowy budynek mieszkalny wygląda, jakby był skręcony wokół własnej osi. Inspiracją dla jego kształtu był szkic ludzkiego torsu w ruchu – stąd jego nazwa.
Dworzec Oriente w Lizbonie
Wybudowany na potrzeby Expo 1998 dworzec w Lizbonie to kolejny przykład niezwykłej estetyki Calatravy. Jego ażurowa konstrukcja przypomina rozpostarte skrzydła owada lub koronę drzew. Nocą, gdy całość jest podświetlona, efekt jest jeszcze bardziej spektakularny.
World Trade Center Transportation Hub
Jeden z najbardziej kontrowersyjnych projektów Calatravy – nowoczesny węzeł komunikacyjny w Nowym Jorku, który kosztował niemal 4 miliardy dolarów. Jego forma przypomina skrzydlatą gołębicę lub żebra dinozaura. Wnętrze jest minimalistyczne, a potężne białe łuki sprawiają wrażenie, jakbyśmy znajdowali się w katedrze XXI wieku.
Autorka artykułu: Paulina Eryka Masa
Źródła:
1. Fotografia ilustrująca artykuł: Santiago Calatrava w 2010 roku na rozdaniu nagród Wilson Awards. Fot. Wilson Center, CC BY-SA 3.0 [na:] Wikimedia Commons.
2. Santiago Calatrava [na:] es.wikipedia.org (dostęp: 30.03.2025).
3. Santiago Calatrava: hiszpański ekspert lekkiej formy [na:] westwing.pl (dostęp: 30.03.2025).
4. Kieliszek, M., 2022, Santiago Calatrava Valls – nietuzinkowy hiszpański architekt [na:] plndesign.pl (dostęp: 30.03.2025).
.jpg){kind=link}