Cofamy się do czasów, kiedy Hiszpania dopiero kształtowała swoją morską potęgę, a Barcelona była tętniącym życiem centrum handlu i kultury. To właśnie wtedy, w 1401 roku, w sercu średniowiecznego miasta, powstała instytucja, która zmieniła bieg historii finansowej Europy, Taula de Canvi, czyli pierwsza publiczna instytucja bankowa na kontynencie. Ale zacznijmy od początku. Jak to możliwe, że w czasach, gdy większość ludzi bardziej martwiła się o to, żeby przeżyć kolejną zimę, ktoś wpadł na pomysł stworzenia czegoś tak wyrafinowanego jak bank? Odpowiedź tkwi w handlu, kryzysie i ogromnych ambicjach Barcelony.
Trywialny początek wielkiej zmiany
Wyobraźcie sobie średniowiecznego kupca wracającego z dalekiej wyprawy morskiej. Ma sakwę pełną złota, ale nie ma gdzie jej bezpiecznie schować. Pod łóżkiem? Zbyt niepewne. W piwnicy? Myszom raczej nie zależy na jego kosztownościach, ale już złodzieje mogą być bardziej zainteresowani. W tej sytuacji rada miejska Barcelony, czyli Consell de Cent, uznała, że czas wziąć sprawy w swoje ręce. Tak narodziła się Taula de Canvi, miejsce, gdzie można było zdeponować swoje bogactwa bez obaw o ich bezpieczeństwo. A co najważniejsze, depozyty były gwarantowane przez miasto!
Dlaczego powstała Taula de Canvi?
Barcelona na przełomie XIV i XV wieku była miastem, które łączyło w sobie ducha przedsiębiorczości i strategiczne położenie. Była centrum handlowym, przez które przepływały towary z całego basenu Morza Śródziemnego. Jednak problemem był brak zaufania do prywatnych instytucji finansowych, które często bankrutowały, zostawiając klientów z pustymi rękami. Taula de Canvi była odpowiedzią na te bolączki. Była instytucją publiczną, której celem było wspieranie handlu i zapewnienie bezpiecznego miejsca dla pieniędzy mieszkańców oraz instytucji. Co więcej, bank udzielał kredytów… samemu królowi! Tak, nawet monarcha musiał pożyczać pieniądze, a Taula de Canvi stała się nie tylko bankiem komunalnym, ale i królewskim skarbcem.
Jak działała Taula de Canvi?
Bank działał w Lonja de Mar, czyli średniowiecznej giełdzie morskiej, gdzie spotykali się kupcy i handlarze. Klienci mogli zdeponować swoje pieniądze, biżuterię czy inne wartościowe przedmioty. Istniały dwa rodzaje depozytów: depozyty na żądanie (środki można było wypłacić w dowolnym momencie) oraz depozyty terminowe (środki były zamrażane na określony czas, co pozwalało bankowi udzielać kredytów). Ponadto, bank prowadził skrupulatne księgi rachunkowe. Najstarsze zachowane zapisy obejmują ponad 500 różnych kont, w tym należących do Generalitat de Catalunya, zakonów religijnych, a nawet samego króla Aragonii.
Barcelona w czasach powstania Taula de Canvi
Nie można zrozumieć powstania tego banku bez spojrzenia na kontekst historyczny. Pod koniec XIV wieku Barcelona zmagała się z kryzysem demograficznym po epidemii dżumy, która zdziesiątkowała jej populację. Jednak miasto potrafiło przekuć kryzys w szansę. Dzięki swojej lokalizacji i handlowemu zacięciu stało się jednym z głównych portów Morza Śródziemnego. Barcelona handlowała wszystkim, co było cenne, m.in. zbożem i solą przywożonymi z Sycylii i Sardynii, bawełną i niewolnikami z Konstantynopola oraz przyprawami z Cypru, Damaszku i Aleksandrii.
Inspiracja dla Europy
W 1407 roku, zaledwie kilka lat po powstaniu barcelońskiego banku, jego sukces zainspirował powstanie podobnej instytucji w Walencji. Model Taula de Canvi szybko stał się wzorem dla innych miast w Europie, które dostrzegły, jak ważne jest publiczne wsparcie systemu finansowego. Choć Taula de Canvi została ostatecznie wchłonięta przez Bank Hiszpanii w 1853 roku, jej wpływ na historię finansów pozostaje niezaprzeczalny. To tutaj po raz pierwszy w Europie zastosowano model banku publicznego, który miał służyć ludziom i wspierać rozwój gospodarczy.
Autorka artykułu: Paulina Eryka Masa
Źródła:
1. Fotografia otwierająca artykuł: wnętrze Llotja de Mar w Barcelonie, gdzie miała miejsce Taula Press Cambrabcn, CC BY-SA 2.0 [na:] Wikimedia Commons.
2. Fernández, D., 2022, Barcelona, año 1401: nace el primer banco público que prestaba dinero al Rey [na:] larazon.es (dostęp: 06.01.2025).
3. El primer banco público del mundo estuvo en Barcelona [na:] metropoliabierta.elespanol.com (dostęp: 06.01.2025).
4. Bailo Domínguez, I., 2023, A Taula de canvi, el primer banco público [na:] asambleadigital.es (dostęp: 06.01.2025).
