Czy można zbyt mocno kochać? Joanna Szalona, królowa Kastylii i Aragonii, z pewnością mogłaby odpowiedzieć twierdząco, gdyby tylko dano jej taką szansę. Historia tej niezwykłej kobiety, która przeszła do dziejów jako prawdziwa „wariatka”, to niczym wyjęta z hollywoodzkiej produkcji opowieść o namiętnościach, intrygach i polityce, która zniszczyła życie jednej z najtragiczniejszych postaci hiszpańskiej monarchii. Ale czy Joanna naprawdę była taka szalona jak ją malują? Czy też może zwyczajnie stała się ofiarą gry o władzę, w której miłość i wierność okazały się jej największymi słabościami?
Od księżniczki do królowej
Joanna przyszła na świat w 1479 roku jako trzecie dziecko Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego, jednego z najpotężniejszych małżeństw w historii Europy. Otrzymała staranne wykształcenie, jak przystało na królewską córkę: znała kilka języków, umiała jeździć konno, haftować, a nawet komponować muzykę. Była piękna, błyskotliwa i wyróżniała się – co w tamtych czasach nie było zaletą – niezależnym myśleniem i własnym zdaniem na każdy temat. Rodzice Joanny nie przewidywali jednak, że to właśnie ona zostanie ich następczynią. W tamtych czasach rola hiszpańskiej infantki sprowadzała się do posłuszeństwa i strategicznego zamążpójścia. W wieku zaledwie 16 lat Joanna została wydana za Filipa Habsburga, znanego jako Filip Przystojny. Z początku wszystko wskazywało na to, że to małżeństwo będzie szczęśliwe – para zakochała się w sobie od pierwszego wejrzenia, a ich namiętność stała się tematem dworskich plotek.
Burzliwe małżeństwo
Wkrótce jednak okazało się, że Filip był nie tylko przystojny, ale i… niestały w uczuciach. Joanna, która szczerze kochała męża, nie potrafiła znieść jego zdrad i licznych romansów. Słynęła z gwałtownych scen zazdrości – jedna z dam dworu Filipa miała rzekomo zostać przez nią oszpecona nożyczkami. Ich małżeństwo, choć burzliwe, zaowocowało narodzinami kilkorga dzieci, w tym przyszłego cesarza Karola V. Kiedy w Hiszpanii zaczęły się zmiany dynastii, Joanna niespodziewanie znalazła się w centrum uwagi. Śmierć jej brata oraz siostry sprawiła, że to ona została dziedziczką kastylijskiego tronu. Jednak ani jej matka, Izabela, ani mąż, Filip, nie chcieli dopuścić, by Joanna rządziła samodzielnie. Zaczęto szeptać, że królowa ma problemy psychiczne – zarzucano jej melancholię, histerię, a nawet… schizofrenię.
Miłość aż po grób
Najbardziej znanym epizodem w życiu Joanny była jej reakcja na śmierć Filipa w 1506 roku. Według relacji kazała ekshumować jego ciało i wyruszyła w długą podróż do Granady, gdzie chciała pochować męża. Procesja, podczas której królowa modliła się przy trumnie, trwała osiem miesięcy. Plotki o tym, że całowała rozkładające się zwłoki i spała obok trumny, nadały jej przydomek „Szalona”. Jednak współcześni historycy kwestionują te opowieści, sugerując, że mogły być one wynikiem politycznej propagandy.
Życie w niewoli
Po śmierci matki Joanna formalnie została królową Kastylii i Aragonii, ale realną władzę przejęli jej ojciec, a później syn, Karol V. Joanna spędziła ostatnie 46 lat swojego życia w areszcie domowym w zamku Tordesillas. Żyła w izolacji, zaniedbana i torturowana – zarówno psychicznie, jak i fizycznie.
Czy naprawdę była szalona?
Dziś wielu badaczy kwestionuje diagnozę szaleństwa Joanny. Niektórzy uważają, że mogła cierpieć na depresję lub melancholię, inni sądzą, że była ofiarą manipulacji ojca i męża, którzy chcieli pozbawić ją władzy. Nic więc dziwnego, że jej niezależność i emocjonalność stały się jej największymi wrogami w świecie, który nie tolerował kobiet mających własne zdanie. Historia Joanny to opowieść o kobiecie, która kochała zbyt mocno i zapłaciła za to najwyższą cenę. Jej życie, pełne namiętności, zdrad i intryg, pozostaje jednym z najbardziej fascynujących rozdziałów historii nie tylko Hiszpanii, ale i całej Europy.
Autorka artykułu: Paulina Eryka Masa
Źródła:
1. Fotografia ilustrująca artykuł: Master of Affligem, domena publiczna [na:] Wikimedia Commons.
2. Satkova, E., 2024, Joanna Szalona. Żyła w niewoli przez 46 lat i zmarła w straszliwych bólach w wieku 75 lat [na:] podroze.onet.pl (dostęp: 07.01.2025).
3. Seewald, B., 2023, Z martwym mężem w trumnie, Joanna Szalona przemierzała swoje królestwo [na:] podroze.onet.pl (dostęp: 07.01.2025).
4. Baron, P., 2024, 23 stycznia 1516 roku Joanna Szalona została królem Aragonii [na:] historykon.pl (dostęp: 07.01.2025).
